Executieve functies

Waarom lukt het soms gewoon niet? Over de vaardigheden die elk basisschoolkind nodig heeft

"Ik ben het vergeten," "Ik doe het zo wel," of een plotselinge driftbui omdat de Lego-toren instort. Op de basisschoolleeftijd wordt er steeds meer van kinderen gevraagd. Ze moeten stilzitten, luisteren, hun tas inpakken en ook nog eens vriendjes maken.

Soms lijkt het alsof een kind niet wil luisteren of expres dwarsligt. Maar vaak zit de oorzaak dieper: de vaardigheden om hun gedrag en gedachten te sturen zijn nog volop in de groei. In mijn praktijk noemen we dit executieve functies, maar je kunt ze ook simpelweg zien als de 'regelvaardigheden' van je kind.

Wat merk je daarvan in de dagelijkse praktijk?

Bij een kind op de basisschool zie je deze vaardigheden de hele dag door terug. Het gaat om dingen die voor ons als volwassenen vanzelfsprekend lijken, maar voor een kind een hele kluif zijn:

De 'startknop': Uit zichzelf beginnen aan een taakje, zoals tandenpoetsen of een opruimklusje.

De 'rem': Eerst nadenken voordat je iets doet of zegt (niet direct die andere leerling duwen als je boos bent).

Het overzicht: Weten wat je nodig hebt voor je gymles of begrijpen uit welke stappen een knutselwerkje bestaat.

Flexibiliteit: Niet volledig van slag raken als de planning plotseling verandert.

Waarom is dit zo belangrijk?

De basisschooltijd is dé periode waarin deze functies zich razendsnel ontwikkelen. Als een kind hier moeite mee heeft, zie je dat vaak terug in het zelfvertrouwen. Een kind dat vaak te horen krijgt dat het "beter moet opletten" of "eens moet doorwerken", gaat geloven dat het aan henzelf ligt.

Terwijl de waarheid vaak is: het kind kan het nog niet alleen. Ze hebben ondersteuning nodig om deze mentale vaardigheden te trainen, net zoals ze hebben geleerd om te fietsen of te zwemmen.

Hoe ik als kindercoach help

In mijn praktijk kijk ik samen met jullie naar wat er achter het gedrag zit. We gaan niet alleen praten, maar vooral doen.

Kijken naar wat wél lukt: We ontdekken welke vaardigheden al sterk zijn en hoe we die kunnen inzetten.

Oefenen met situaties: We maken lastige momenten (zoals de ochtendroutine of huiswerk) behapbaar met praktische tips die passen bij de leeftijd van je kind.

Samenwerken met ouders: Ik geef jullie handvatten om thuis op een positieve manier te helpen, zodat de strijd plaatsmaakt voor begrip.

Geen onwil, maar een leerproces

Het mooie van werken met kinderen op de basisschool is dat hun brein enorm rekbaar is. Door nu aandacht te besteden aan deze vaardigheden, geef je je kind een basis mee waar ze de rest van hun leven profijt van hebben. Niet alleen voor hun schoolcijfers, maar vooral voor hun eigen geluk en rust in hun hoofd.

Loopt jouw kind vaak vast bij dagelijkse taken of merk je dat de emoties soms de overhand nemen? Neem contact met me op, dan kijken we samen hoe we die vaardigheden spelenderwijs kunnen versterken.

3 Praktische tips voor thuis

Merk je dat je kind vaak vastloopt bij dagelijkse taakjes? Je kunt de executieve functies (de regelvaardigheden) van je kind op een positieve manier ondersteunen met deze drie tips:

1. Maak het zichtbaar (Ondersteun het werkgeheugen)

Een opdracht als "Ga je tas inpakken voor morgen" is voor veel kinderen te groot en te abstract. Maak een kleine checklist met plaatjes of woorden die aan de binnenkant van de gangkast hangt:

Gymspullen? Check.

Fruitbakje? Check.

Agenda? Check.

Waarom? Het haalt de "ruis" uit hun hoofd; ze hoeven het niet meer te onthouden, ze hoeven het alleen nog maar af te vinken.

2. De 'Eerst-Dan' methode (Ondersteun de startknop)

Heeft je kind moeite met opstarten, vooral bij minder leuke klusjes? Gebruik de 'Eerst-Dan' formule. "Eerst ruimen we samen de Lego op, dan gaan we een filmpje kijken."

Waarom? Het geeft een kind overzicht en een duidelijk eindpunt. De beloning (het filmpje) helpt om de drempel te verlagen om aan het saaie taakje te beginnen.

3. Oefen met 'De Rem' (Ondersteun impulsbeheersing)

Is je kind heel impulsief en doet hij vaak dingen voordat hij nadenkt? Speel vaker spelletjes zoals Verkeerslicht (hardlopen op Groen, stilstaan op Rood) of Reus & Dwerg (hoog strekken op Reus, klein maken op Dwerg, maar wél luisteren wat de ouder zegt).

Waarom? Dit zijn eigenlijk heel leuke 'breintrainingen'. Je kind oefent spelenderwijs om een directe impuls (blijven rennen of bewegen) te onderdrukken en te luisteren naar een instructie voordat ze actie ondernemen. Dit helpt hen later ook in de klas of thuis.

Tot de volgende!

Liefs,

Melissa